Op uitnodiging van het Seniorenpastoraat Noord Oost was op 12 september jl. Marinus van den Berg te gast in buurthuis Kalsdonk. Voor veel senioren is Marinus geen onbekende. Niet alleen kan hij op een boeiende, laagdrempelige en fijnzinnige manier over allerlei dingen die het leven raken spreken, ook zijn boeken worden graag gelezen. Nu hij zelf al een tijdje met pensioen is, waren we benieuwd hoe hij aankijkt tegen het ouder worden. 

marinus van den berg‘Iemand zien voegt altijd heel veel toe’, zo opende Marinus zijn inleiding. Tegenwoordig ontvangen we veel informatie via de e-mail, maar vroeger kreeg je als pastor mondeling allerlei informatie over iemand voordat je degene daadwerkelijk ging bezoeken. Vaak gebeurde het dat het daadwerkelijk zien van iemand toch een heel ander beeld gaf van de persoon dan vooraf geschetst. Hoe vaak maak je niet een beeld van iemand in je hoofd? Het is waardevol iedere keer opnieuw toch te kijken, iemand in levende lijve te zien en te horen.

‘Ik mag iets vertellen over de pensioentijd. Pensioen: dat is eigenlijk een verzamelwoord’, zo vervolgde hij. ‘Hoe het is en voelt weet ik niet. Ik zal vooral verhalen vertellen om dichter bij de ander te komen.’

‘De tafel: dat is een tweede kernwoord vanmiddag’, zo merkte Marinus op. ‘In het leven van mensen zijn er drie intieme meubelstukken: een stoel, een tafel en een bed. Dat zijn ook de meubelstukken die vaak mee verhuizen naar bijvoorbeeld een verpleeghuis. Soms is er echter geen plek voor de tafel. Vanmiddag ga ik met jullie aan tafel.’ Hierna kregen we allerlei vragen voorgeschoteld. Toen u 6-7 jaar was: Waar zat u aan tafel? Wie opende de tafel? Wie voerde het woord? Wie moest er stil zitten? Mocht je van tafel? Hoelang moest je aan tafel blijven? Wanneer werd er warm gegeten? Werd er gezamenlijk ontbeten? Onze antwoorden hierop kunnen heel verschillend zijn. Toch zijn er wel bepaalde patronen te ontdekken. Spreken over onze tafel is eigenlijk een gevoelig thema. Wie zat er bijvoorbeeld niet aan tafel? Wie werd er gemist? Hoe was de sfeer aan tafel? Iemand die nu erg gedeprimeerd is, zei recent: ‘Ik was vroeger grensrechter: als ik praatte dan was er geen ruzie tussen mijn ouders.’

In de loop van ons leven ziet onze tafel er anders uit: toen we net getrouwd waren, toen we kinderen kregen en nu de kinderen het huis uit zijn en we weer met z’n tweetjes aan tafel zitten. Hoe ziet de tafel er nu voor u uit? Sommige ouderen zullen zeggen: ‘We zeggen haast niets meer: alles is al besproken. Maar, we genieten.’ Iemand die dit tafereel van op afstand ziet, zou dit heel anders kunnen inschatten en niet aan genieten denken. Als mens vul je ook al heel snel in voor een ander: hoe het bij jezelf was, zo was het ook bij de ander. Toch is de realiteit vaak anders.

Sommige mensen zitten voor het eerst alleen aan tafel. Dat hebben ze in hun leven nog nooit meegemaakt. Dek je dan nog wel de tafel? Het kan enorm wennen zijn. De stilte aan tafel is het moeilijkste, zeggen sommige mensen in deze situatie. Terwijl anderen juist de behoefte hebben om even helemaal alleen te zijn, om helemaal niets te hoeven.

Het kan ook fijn zijn dat iemand bij jou aan tafel komt en zegt: ‘Vertel nog eens…’ Maar, is er ook een vraag die niemand stelt en die je wel een keer zou willen krijgen? Bijvoorbeeld de vraag aan een man met een zwaar dementerende vrouw: hoe zou u het vinden als uw vrouw zou overlijden? Dat voelt heel dubbel: het kan voelen als een bevrijding. En tegelijk angst oproepen voor de reactie als hij zoiets hardop zou uitspreken; dan zou men misschien wel denken: hij wil van haar af.

Als je ouder wordt, heb je allerlei vragen. Je kijkt dan graag terug: Hoe is het gegaan? Hoe is het met de kinderen gegaan? Stel dat je een zoon hebt die aan de drugs is geraakt. Daar wordt van alles over gezegd in de media. Dan kan het fijn zijn als iemand bij jou aan tafel komt en vraagt: vertel eens, wie is jouw zoon? Hij is altijd meer dan een drugsgebruiker. Het kan bovendien fijn zijn in zo’n gesprek te ontdekken dat niet alles aan jou ligt.

Eenzaamheid is eigenlijk vaak niet het probleem maar het geestelijk isolement. Dat er niemand is die nog naar jou luistert. Dat je het gevoel hebt als oudere vooral gezien te worden als een kostenplaatje. In die zin is de tafel een belangrijke plek. De tafel is er immers voor het levensverhaal en voor het natafelen. Als je ouder bent, heb je daar meer tijd voor. Voor de een is dat spannend, voor de ander niet. Vanaf pensioentijd ben je immers weer met elkaar, maar je bent er nog niet mét elkaar. Sommige mensen zijn zelfs bang voor die tijd. Bang dat de thuiskomst van de partner ineens het eigen dagritme en de eigen dagbesteding gaan veranderen. ‘Als hij thuiskomt, dan moeten we om 10.00u samen gaan koffie drinken en om 14.00u gaan fietsen, dan ga ik commentaar krijgen op het ramen zemen,…’ In dit geval is er veel werk aan de winkel. Het is een grote kunst om ruimte te creëren voor de verschillen (zie boek: Alfons Vansteenwegen: Als liefde zoveel jaar kan duren). Het kan ons tot troost zijn: geen relatie zonder irritatie, en, zonder irritatie geen relatie! Het is overigens opvallend dat het aantal echtscheidingen van mensen boven de 60 jaar aan het toenemen is. Uiteindelijk waren we als gehuwden nog nooit zo lang samen. Veel mensen lijden daaronder en leven met een verborgen depressie. Die depressie kan zich versterken bij het ouder worden. Hierover kunnen praten, kunnen vertellen over je leven brengt ordening in de chaos. Ook hierover schrijven kan veel goed doen: het kan uiteindelijk meer inzicht geven in je eigen leven.

De tafel is tot slot ook een plek om te vieren. Dat bijvoorbeeld de dag weer begint, dat het weer ochtend is. Je gordijnen openen en een regenboog zien. Dat mooie zien en dan denken: die is er voor mij.  

Vaak denken wij mensen al gauw in oplossingen. Belangrijker is het aandachtig aanwezig te zijn, te luisteren en het uit te houden met de ander, zonder oordeel. Alleen open vragen te stellen die een verhaal uitlokken, bijvoorbeeld: Hoe hangt de vlag er vandaag bij? Waar twee of meer mensen zo aanwezig zijn, daar is de Heer in ons midden.

Pastor Petra Versnel-Mergaerts  

     

 

designed by PJM Rademakers